KLĘSKA NIEPERSONALIZMU

Borden Parker Bowne

Borden Parker Bowne

Borden Parker Bowne (1847–1910), ojciec personalizmu amerykańskiego. Wprowadził termin „personalizm” do amerykańskiej filozofii, teologii i etyki dzięki swej książce pt. Personalizm, Boston 1908, tł. pol. B. Gacka, J. Kłos, Lublin 1994. „Jestem personalistą, pierwszym z klanu w jak najszerszym tego słowa znaczeniu”, napisał 31 maja 1909 roku. Profesor Uniwersytetu Bostońskiego, który stanowi kolebkę personalizmu amerykańskiego. „We wszystkich amerykańskich pracach dotyczących metafizyki, nie ma rozdziału mocniejszego i bardziej przekonującego niż część Personalizmu Bowne’a na temat ‘Klęski niepersonalizmu’” (W. E. Hocking, Harvard University).

Na podstawie naszych wcześniejszych analiz można by zupełnie odrzucić niepersonalizm. Widzieliśmy bowiem, że jeśli potraktujemy nasze fundamentalne zasady filozoficzne w sposób nieosobowy i abstrakcyjny, to znikają one albo z powodu sprzeczności, albo pustego werbalizmu. Kiedy zaś wnikliwie zbadamy całe nasze myślenie, odnajdujemy w nim samoświadomy i działający intelekt jako założenie nie tylko naszego poznania, lecz także świata przedmiotów. Moglibyśmy zatem na tym zakończyć dyskusję i prosić o werdykt. Jednakże z pedagogicznego punktu widzenia bardziej pożądane wydaje się kontynuowanie tych rozważań. Niełatwo przecież przezwyciężyć naturalistyczne zacietrzewienie (naturalistic obsession). Ukształtowanie właściwych nawyków myślenia wymaga sporo czasu, nawet jeśli rozpoznano już prawdę. Toteż ten wykład ma na celu pokazanie w sposób bardziej szczegółowy wad filozofii nieosobowej. Do niepersonalizmu można dojść dwiema drogami. Ukierunkowany na zmysły umysł (sense–bound mind) dostrzega w otaczającym świecie wielką różnorodność pozaumysłowych (extra–mental) i nieosobowych rzeczy, które w sposób zupełnie naturalny mają duże znaczenie dla myśli.