Dlaczego personalizm?

Historyk my??li ludzkiej spostrzega, ??e my??l ta przez wieki i tysi?clecia rozwija si?, pog???bia i ubogaca. Jawi si? te?? w r????norakich
kszta??tach, uj?ciach i kierunkach, cho? i te, nawet najbardziej genialne, z kolei starzej? si? z czasem, trac? swoj? moc, upadaj?, ust?puj? nast?pnym, mimo i?? wiele z nich g??osi o sobie, ??e s? jedyne, ostateczne i absolutne. Jest jaka?? nierozpoznana do ko??ca tajemnica my??li. Poza tym obecnie mno??? si? w?tpliwo??ci, czy wielkie systemy my??lowe, zw??aszcza filozoficzne i teologiczne, mog? by? jeszcze aktualne, czy nie powinny podzieli? losu dawnych mit??w.

M??wi si? cz?sto, ??e czasy arystotelizmu, platonizmu, augustynizmu, tomizmu, idealizmu, marksizmu, ewolucjonizmu i innych system??w maksymalistycznych ju?? przemin???y. Jednak??e g???bsza my??l ludzka ?? i wielka nauka ?? nie mo??e istnie?, ani prawid??owo funkcjonowa? spo??ecznie bez systemu, kt??ry j? konstruuje i uniesprzecznia wed??ug prawdy. Owszem, mo??e liczniejsze s? kierunki minimalistyczne, jak sofistyka, sceptycyzm, relatywizm, eklektyzm, nominalizm, pozytywizm, empiryzm, fenomenalizm, krytycyzm, filozofia analityczna, lingwicyzm, hermeneutyka, strukturalizm, a ostatnio postmodernizm i dekonstruktywizm i inne, lecz nie tworz? one nowej epoki my??li, a jedynie wt??rn? faz? krytyki, pr??by i weryfikacji kierunk??w maksymalistycznych, zaorywuj?c niejako pole z kolei pod jakie?? nowe systemy.

Wielkie systemy szuka??y zawsze jakiego?? oczywistego, pewnego i niezawodnego punktu wyj??cia. Za taki s??u??y??y: ??ywio??y ??wiata, natura, urok rzeczy, materia, ruch, ??wiat??o, my??l, idee, fenomen mi??o??ci, czas, przestrze??, do??wiadczenie, ??ycie, dusza… I powstawa??y przer????ne systemy i ich odmiany. Od Renesansu na scen? teatru my??li wkracza coraz wyra??niej sam cz??owiek i to ju?? nie tylko jako my??l, rozum, ??wiadomo???, czy wola, ale jako ca??y fenomen cz??owieka, czyli jako osoba. Dzi?? niemal ka??dy kierunek rozwija swoj? antropologi?, wed??ug kt??rej cz??owiek jest ??osob?? (prosopon, persona) i to ju?? nazywa si? ??personalizmem?. Ale w pe??nym i w??a??ciwym personalizmie chodzi o du??o wi?cej. Fenomen osoby bierze si? za punkt wyj??cia systemu, za klucz interpretacji wszelkiej rzeczywisto??ci oraz podstaw? dla prakseologii i przekszta??cenia ??wiata.

Nie ma tu b???dnego ko??a: w personalizmie typu systemowego i uniwersalistycznego nie zaczyna si? od ko??ca, czyli od definicji osoby. O ile w personalizmie antropologicznym ??osoba? ?? jej poznanie, natura i okre??lenie ?? jest punktem doj??cia nauki o cz??owieku, to w systemie personalistycznym uniwersalnym wychodzi si? z prapierwotnego do??wiadczenia osoby jako zjawiska danego bezpo??rednio, empirycznego i w??asnego, po prostu naprowadzonego j?zykowo przez nazw? ??osoba?. Ta baza wyj??ciowa jest prosta i zarazem z??o??ona: cia??o i dusza, struktury sta??e i zmienne, ??ja? i ??nie??ja?, podmiotowo??? i przedmiotowo???,
jedno??? i wielo??? i inne. Dopiero na ko??cu dochodzi si? do pewnego rodzaju definicji, ??e ??osoba to Kto?? subsystuj?cy? lub ??istnienie na spos??b Kogo???, w ka??dym razie zespalaj? si? w niej w jedn? ca??o??? istnienie i ja????.

Istnia??y ju?? systemy ??ci??le personalistyczne: Antonio di Rosmini-Serbati (1797??1855), John Henry Newman (1801??1890), Charles Renouvier (1815??1903), Borden Parker Bowne (1847??1910), Ralph Tyler Flewelling (1871??1960), Edgar Sheffield Brightman (1884??1953), William Stern (1871??1938), Emmanuel Mounier (1905??1959) i inni. Ale s? personalizmy niepe??ne i wiele z nich wywodzi si? z kantyzmu i idealizmu niemieckiego, kt??re grzesz? brakiem realizmu. Nale??y wi?c wyj??? naprzeciw wsp????czesnemu, og??lnemu trendowi personalistycznemu i stworzy? personalizm realistyczny i prawdziwie uniwersalistyczny. Kierunek ten obecnie narzuca si? niejako sam, zw??aszcza w sytuacji, gdy z innej strony neguje si? w og??le cz??owieka w obliczu ??wiata technicznego. Trzeba go tylko odpowiednio skonstruowa?. Jest to ogromne zadanie na dzi?? i na najbli??sz? przysz??o???, tak??e dla ca??ej my??li chrze??cija??skiej.
Zapraszamy wszystkich do wsp????pracy.

Wyra??am najgor?tsze podzi?kowanie wszystkim Osobom Wydzia??u Teologicznego UKSW w Radomiu na czele z ks. Dziekanem prof.
Dr Hab. Ignacym Bokw?, w tym szczeg??lnie ks. Prof. Dr hab. Bogumi??owi Gacka, Kierownikowi Katedry Personalizmu chrze??cija??skiego za powo??anie do istnienia specjalnego periodyku ??Personalizm?, kt??ry oby s??u??y?? jak najlepiej my??li chrze??cija??skiej i og??lnoludzkiej.

Redaktor naczelny
Autograf
Ks. prof. Czes??aw Stanis??aw Bartnik
Warszawa, Lublin, Radom 2001.09.08, NARODZENIE MARYI

Wróć na górę ↑